Pomiar i trasowanie
Prawidłowy pomiar to fundament każdego projektu stolarskiego. Błąd popełniony przy trasowaniu – zaznaczaniu linii cięcia – trudno naprawić na dalszym etapie. Do podstawowego zestawu należy miara zwijana lub składana, kątownik stolarski (tzw. ekierka), ołówek stolarski i rysik metalowy.
Przy cięciu poprzecznym, czyli w poprzek włókien, linia musi być prostopadła do krawędzi deski. Kątownik przykłada się do jednej krawędzi i rysuje linię ołówkiem wzdłuż ramienia prostopadłego. Przy cięciu wzdłużnym – równolegle do słojów – używa się cechówki lub znacznika z przesuwnym ramieniem.
Zasada podwójnego pomiaru: mierz dwukrotnie, tnij raz. Przy trasowaniu warto wykonać pomiar z obu końców deski i sprawdzić, czy linia jest równoległa do krawędzi.
Cięcie ręczne
Piła ręczna pracuje przy ruchu w jednym kierunku – zazwyczaj przy pociągnięciu w stronę siebie (piły japońskie) lub przy pchnięciu od siebie (piły europejskie). Dobrze naostrzona piła europejska o drobnym uzębieniu daje gładkie cięcie przy wolniejszym tempie. Piły japońskie tną szybciej, ale wymagają nieco innej techniki prowadzenia.
Cięcie zaczyna się od naciągnięcia lekkim ruchem w poprzek linii, aby uformować rowek prowadzący. Następnie piłę prowadzi się długimi, równomiernymi ruchami, trzymając ją pod kątem około 45 stopni do powierzchni przy cięciu poprzecznym i pod kątem zbliżonym do 30 stopni przy cięciu wzdłużnym.
Dłutowanie
Dłuto służy do usuwania materiału w miejscach niedostępnych dla piły – przy wycinaniu gniazd, złączy i rowków. Liczy się ostrość krawędzi tnącej. Tępe dłuto wymaga większej siły i wyrywa włókna zamiast je ciąć.
Podstawowy ruch dłutowania polega na ustawieniu narzędzia prostopadle do linii cięcia, lekkim nacisku ręką i stopniowym usuwaniu warstw materiału. Przy głębszych gniazdach – jak te pod zawiasy lub złącza na czop – pracę zaczyna się od nacięcia konturów piłą lub rysownikiem, a dopiero potem usuwa materiał dłutem.
Połączenia drewna
Wybór rodzaju połączenia zależy od kierunku sił działających na gotowy element. Do połączeń narożnych stosuje się złącza na kołki, na wczep lub klasyczne połączenie na czop i gniazdo. Każde z nich ma inne wymagania dotyczące precyzji wykonania.
Złącze na kołki
Najprostsze i wystarczające przy mniejszych obciążeniach. Kołki drewniane wkleja się klejem do drewna w wywiercone otwory. Kluczowe jest zachowanie równoległości otworów – przy ręcznym wierceniu warto używać szablonu lub wiertarki prowadnicowej.
Złącze na czop i gniazdo
Mocniejsze i stosowane w meblach, ramach okiennych i drzwiowych. Czop (prostokątny wypust) wchodzi w gniazdo (otwór o takim samym przekroju). Tolerancja powinna wynosić od 0,1 do 0,2 mm – złącze ma lekko opierać się przy wkładaniu bez użycia kleju.
Przygotowanie powierzchni
Przed wykańczaniem lakierem, olejem lub bejcą drewno musi być odpowiednio wyheblowane i przeszlifowane. Heblowanie usuwa nierówności po pile i wyrównuje płaszczyznę. Szlifowanie nadaje gładkość i otwiera pory drewna.
Szlifowanie zaczyna się od papieru o grubszym ziarnie (80–100) i stopniowo przechodzi do drobniejszego (180–220). Przy szlifowaniu ręcznym papier mocuje się do klocka z twardego filcu lub drewna, aby unikać nierówności od palców.
Kierunek szlifowania: zawsze wzdłuż włókien drewna, nigdy w poprzek. Szlifowanie poprzeczne pozostawia rysy widoczne po nałożeniu wykończenia.
Bezpieczeństwo pracy
Ostre narzędzia są bezpieczniejsze niż tępe, ponieważ wymagają mniejszej siły i dokładniej reagują na prowadzenie. Podczas cięcia ręcznego wolna ręka powinna znajdować się zawsze za linią cięcia, nigdy przed nią. Dłutując w stronę siebie, umieszcza się rękę przytrzymującą materiał z boku, nigdy przed ostrzem.
Przy pracy z drewnem liściastym – szczególnie dębem i jesionem – warto stosować maskę przeciwpyłową klasy FFP2. Pyły tych gatunków klasyfikowane są przez UE jako czynnik rakotwórczy kategorii 1A przy długotrwałej ekspozycji.